Kultura prawna common law



Brytyjska Wspólnota Narodów Common Law



Systemy common law to takie, w których istotnym faktem prawotwórczym są precedensy prawotwórcze (tworzone głównie przez sądy). Common law wywodzi się z prawa zwyczajowego i zachowało swój rodzimy charakter. W systemach, o których mowa, nie doszło bowiem do recepcji prawa rzymskiego i następnie zachowały one instytucje prawne i zasady prawa, które są odmienne od instytucji i zasad systemów prawa kontynentalnego. Wykształciły też odrębną kulturę prawną, co sprawia, że instytucji prawa anglosaskiego nie da się wprost stosować w systemach kontynentalnych. Niemniej w systemach common law, podobnie jak w systemach civil law, przyjmuje się zasadę prymatu ustawy w systemie źródeł prawa. Oznacza to, że ustawa może uchylić normę, która powstała jako rezultat precedensu prawotwórczego, natomiast rozstrzygnięcie precedensowe nie może uchylić normy ustawowej.
Do systemów common law zalicza się systemy prawne krajów anglosaskich: USA i Wielkiej Brytanii oraz systemy państw które powstały z byłych kolonii brytyjskich.

Magna Carta Domesdaybook Domesdaybook


Rozwój kultury prawnej common law rysuje się w trzy okresy:

1. Kształtowanie się podstaw kultury common law - w latach około 1100 - 1400. Pomnikami tego okresu pozostają: "Domesday Book" - szczegółowy opis ziem brytyjskich dla celów opodatkowania, Westminster Hall - architektoniczny pomnik silnej władzy centralnej, "De Legibus Angliae" - księga spisana przez Henryka Bractona w celu unifikacji prawa zwyczajowego Anglii, korporaczje prawnicze i "Magna Carta Libertatum" z 1215 roku.

2. Odrzucanie recepcji prawa rzymskiego, w latach około 1400 - 1600. Główną rolę w tym odegrała mocno ugruntowana unifikacja prawa angielskiego, wynikająca z jego powszechności. Trwałość kultury angielskiej i silny patriotyzm obecny w kulturze wzmagały niechęć do często zmienianych obcych praw stanowionych - świeckich i kanonicznych. Już od XIII wieku prawnicy angielscy stwierdzali: "nie chcemy, aby prawa Anglii były zmieniane".

3. Nabieranie przez common law cech prawa globalnego, po około 1700 roku. Była to zasługa angielskich prawników i polityków wykazujących wyższość kultury common law nad prawem rzymskim (dzieło "De Laudibus Legum Angliae" Jana Fortescue z około 1463 roku). Anglia drogą imperialnych podbojów wywierała wielki wpływ na systemy prawne swoich kolonii, którym narzucała system commom law.
Westminster Henryk



Opracowane na podstawie:
R. Tokarczyk, Współczesne Kultury Prawne, Warszawa 2010, s. 125-138
S. Wronkowska, Podstawowe pojęcia prawa i prawoznastwa, Poznań 2005, s. 98-100









.